|
زبان و خط ارمنی
ارمنيان معتقدند که نقش زبان ارمنی در بقای فرهنگ و هویت ملی
ارمنيان بسیار بیشتر از یک زبان معمولی بوده است. به عقیده آنان طی
قرن ها فقدان حاکمیت ملی تنها نقش کلیسا زبان و فرهنگ ارمنی بوده
که بقای ملیت ارمنی را تضمین کرده و باعث گشته که این ملت بتواند
تاریخ پر فراز و نشیب و سخت خود را پشت سر بگذارد.
پارویر سواک
(Paruyr Sevak)
شاعر معاصر ارمنی، در شعر بسیار معروف زبان مادری می نویسد: طی قرن
ها مبارزه برای بقا زبان ارمنی پناهگاهی بود که اندیشه و احساسات
ملی ارمنيان در آن محافظت شده است. طبق نوشته موسس خورناتسی
(Movses Khorenatsi) يا موسی خورنی مورخ معروف
ارمنی قرن 5 ميلادي، پيش از ابداع الفبا و خط ارمنی هر چند مردم
عادی ارمنستان به زبان ارمنی سخن می گفتند ولیکن زبان و خطوط حاکم
در نهاد های رسمی دولتی فارسی کهن، آشوری يا یونانی بود. در سال
406 ميلادي مسروپ ماشتوس
(Mesrop Mashtots)
شخصی که ارمنيان به دليل خدمتش به فرهنگ ارمنی، به وي لقب مقدس
داده اند، پس از 9 سال تلاش الفبای زبان ارمنی را ابداع کرد.
ابداع الفبای ارمنی ناشی از شرایط خاص ارمنستان در قرون 4 و 5
ميلادي است و از یک سو در سال 387 ميلادي و در پی توافقنامه ای که
بین ایران و روم به امضا رسیده بود، ارمنستان به دو بخش شرقی و
غربی تقسیم گردید و فرهنگ ارمنی مورد تهدید فرهنگ های ایران و روم
قرار گرفت. از سوی دیگر ترویج دین مسیحیت که از سال 301 ميلادی به
عنوان دین رسمی کشور اعلام گردیده بود با مشکل بزرگی مواجه شده بود
و مشکل آن بود که مراسم کلیسایی در بخش های شرقی ارمنستان به زبان
آشوری و در بخشهای غربی آن به زبان یونانی انجام می گرفت و توده
مردم به دلیل عدم آشنایی به این زبانه با بسیاری از تعالیم دين
جدید بیگانه می ماندند. مجموعه این شرایط باعث گردید تا مسروپ
ماشتوس که یک روحانی نامدار بود در سال 398 ميلادي به فکر ابداع
الفبای ارمنی بیفتد.
خط ارمنی از چپ به راست نوشته می شود و حروف جدای از هم و در یک
ردیف قرار می گیرند (مثل لاتین و برخلاف فارسی که حروف به یکدیگر
می چسبند). از مسائلی که در این رابطه بوجود آمد اين است كه
ارمنستان به دو قسمت شرقی و غربی و در نتیجه زبان ارمنی به دو شاخه
با گویش ها و نگارش های شرقی و غربی تقسیم شد. این دو شاخه در اساس
با یکدیگر مشابه اند ولی تفاوت در دستور زبان و مکالمه است. شاخه
شرقی زبان ارمنی در جمهوري ارمنستان، ارمنيان روسيه و ارمنيان
گرجستان و ساير كشورهاي مستقل مشترك المنافع و ارمنيان ایرن حاکم
است و شاخه غربی زبان ارمنی مورد استفاده ارمنيان ساکن در سایر
نقاط جهان است.
پس از استقرار نظام سوسياليستي در ارمنستان تحول زبان ارمنی وارد
مرحله جدیدی شد. رهبران مسکو در تلاش بودند تا تمامی مظاهر ملی
ملیت های ساکن در جمهوری های اتحاد شوروی را از بین برده و نظام
یکدست را جانشین نظام چندملیتی روسیه تزاری نمایند. لذا به مبارزه
جدی با زبان های ملی موجود از جمله زبان ارمنی پرداختند. هم اكنون
فرهنگستان زبان ارمنی در ایروان که برجسته ترین زبان شناسان و
اديبان را در خدمت خود دارد، مترادف ارمنی واژه های جدیدی را ابداع
کرده است و اصول دستوری و املایی و نحوه نگارش درست این زبان را
تحت نظارت خود دارد.
هنر در ارمنستان
ارمنيان در رشته های معماری، پيكرتراشي، نقاشی، موسیقی، رقص و
تئاتر پیشینه پرباری دارند. با توجه به کوهستانی بودن ارمنستان و
وفور سنگ های ساختمانی در این کشور و استفاده دیرباز از این سنگها
در امر ساختمان سازی، پيكرتراشی بر روی سنگ نیز از اعصار قدیم در
میان ارمنيان مرسوم گردید.
هنر نقاشی در ارمنستان بیشتر در کلیساها و صومعه ها رشد یافته و
مورخان ارمنی قرن پنجم خبر از نقاشی های متعدد بر روی سقف و
دیوارهای کلیساها در این دوران داده اند. نمونه آن را در کلیسای
وانک اصفهان می توانیم ببینیم. هنر نقاشی هنوز در ارمنستان رواج
دارد و نقاشان بسیار معروفی را به جهان معرفی کرده است.
موسیقی نیز از دیرباز در میان ارمنه رواج داشته ولی از آثار قبل از
مسیحیت هیچ یادگاری به ما نرسیده است. از قرن چهارم میلادی به بعد
موسیقی دینی در اماکنی همچون کلیساها و صومعه ها رشد چشمگیری یافت
و در کنار آن موسیقی های مردمی نیز رایج بود. عمده ترین موسیقی
کلیسایی در میان ارمنيان شاراكان
(Sharakan)
است. این موسیقی که هم اکنون در مراسم دینی
کلیساهای ارمنی به وفور اجرا می شود، از قرن چهارم میلادی وجود
داشته و تا کنون تغیرات اندکی را شاهد بوده است. هنر موسیقی هنوز
در میان ارمنيان رواج چشمگیری دارد. هنرستان ها و دانشکده های
موسیقی این کشور از جمله بهترین ها در این رشته محسوب مي شوند.
اپرا و ارکستر فیلارمونیک ارمنستان نیز بسیار فعال بوده و رهبری آن
زماني با لوریس چكناواریان بود دارای شهرتی جهانی و متولد ایران
است.
ارمنيان از دیر باز تئاتر را می شناختند. طبق نوشته مورخان ارمنی
از یک قرن پیش از میلاد تئاتر در بخشهای غربی ارمنستان رواج
چشمگیری یافت و سپس به بخشهای شرقی گسترش یافت و در نزد پادشاهان
اجرا می شد. تئاتر یونانی در تئاتر ارمنی تاثیر به سزایی داشته
واژه تاترون
(tatron) در زبان ارمنی به همان معنای تئاترون یونانی بوده و حکایت از این امر
دارد که تئاتر از یونان به ارمنستان آورده شده است.
اعياد ملي و مذهبي
تا قبل از ورود مسیحیت به ارمنستان، ارمنيان دارای اعیاد مختلفی
بودند که مهمترین آن عید آغاز سال باستانی بود که ناواسارد
(Navasard) نام داشت. اعیاد دیگری نیز در این زمان مرسوم بود که عمدتا به پرستش
الهه ها و بت ها اختصاص داشت و از معروفترین آنها می توان به
وارتاوار
(Vartavar)
يا جشن آب پاشان
اشاره کرد که در اوایل تابستان برگزار می گردید و با وجود گذشت قرن
ها و گرویدن ارمنيان به دین مسیح هنوز در میان این ملت رواج دارد و
ارمنيان این عید را با پاشیدن آب به روی یکدیگر گرامی می دارند. با
ورود مسیحیت به ارمنستان اعیاد دینی جانشین اعیاد قبلی شدند.
مهمترین عید ارمنيان همچون سایر مسیحیان جهان عید تولد عيسی مسیح
است که ارمنيان آن را در 6 ژانویه برگزار می کنند، در حالی که
مسیحیان كاتوليك و پروتستان آنرا در روز 25 دسامبر برگزار می کنند.
دومین عید مهم مسیحی که نزد ارمنيان بسیار مهم می باشد، عید پاک
است که سالروز رستاخیز عيسی مسیح از مردگان است و طبق تقویم مسيحي
در اولین يكشنبه پس از ماه كامل بهار برگزار می شود. از اعیاد دیگر
می توان از هامبارتسوم
(Hambartsum)
که سالروز عروج عيسی مسیح به آسمان است اشاره
کرد.
از اعیاد ملی در ارمنستان عید وارتانانک
(Vartanank) و عید روز فرهنگ از مهمترین آنهاست. عید وارتانانک سالروز قیام ملی
ارمنيان به رهبری وارتان مامیکونیان و عید فرهنگ، گرامیداشت سالروز
ابداع الفبا و خط ارمنی توسط مسروپ ماشتوس و شاگردان وي می باشد.
از دیگر اعیاد ملی ارمنستان در حال حاضر می توان به گرامیداشت روز
21 سپتامبر که روز ملی ارمنستان می باشد اشاره کرد. در این روز
مردم ارمنستان با شرکت در انتخاباتی به یادماندنی به استقلال
ارمنستان از اتحاد جماهیر شوروی و تشكيل جمهوري سوم ارمنستان رای
دادند.
روز مهم دیگر در میان ارمنيان 28 مي است. در اين روز در 1918
ارمنيان پس از قرن ها توانستند استقلال خود را باز یابند و جمهوري
اول ارمنستان را تشكيل دهند.
لباس سنتی
لباس سنتي مردان ارمني، فرمي مابین لباس سنتی مردان ساکن خطه شمالی
ایران و لباس مردان گرجی دارد. لباس زنان ارمنی که تحت عنوان داراز
(taraz) شناخته می شود نیز شبیه لباس های زنان سایر ملل ساکن در منطقه است و
شامل لباس بلند و زردوزی شده و روسری به رنگهای شاد می باشد.
غذا های محلی
معروفترین غذاهای سنتی ارمنيان عبارت است از خاش
(khash) که تقریباً
همان کله و پاچه ایرانی می باشد. خاشلاما
(khashlama) که از گوشت گوسفند درست می شود و زاواراپلاو
(dzavaraplav)
که نوعی پلو است به جای برنج از بلغور تهیه می شود.
یکی از غذاهای معروف ارمنستان در حال حاضر کباب ماهی ایشخان
(Ishkhan) می باشد. این ماهی که از دریاچه سوان صید می شود، یکی از لذیذترین
ماهی های آب های شیرین بوده و طرفداران بسیاری در میان گردشگران
دارد.
مراکز فرهنگی
اگر بخواهیم یک تعریف خوب از ارمنستان بکنیم، باید آن را به عنوان
یک پارک فرهنگی معرفی کنیم. گردشگران از وفور مراکز باستانی و
فرهنگی در این کشور شگفت زده می شوند. به جرات می توان گفت که غیر
ممکن است شما شهر و یا روستایی را در این کشور بیابید که یک اثر
باستانی یا یک مرکز فرهنگی و تفریحی در آن وجود نداشته باشد.
امروزه در شهر ایروان موزه های متعددی وجود دارد كه از معروفترین
آنها می توان از ماتناداران
(Matenadaran)
نام برد که محل نگهداری نسخ خطي بسیار قدیمی است. در این مرکز
آثاری وجود دارند که تاریخ نویسان و شرق شناسان منطقه از آنها به
عنوان منابع اصلی تحقیقاتی خود استفاده های فراوانی برده اند.
اپرای ایروان از دیگر مراکزی است که نمی توان از آن به سادگی گذشت.
این مرکز محل برگزاری کنسرتها و نمایش های بسیاري در طي سال است.
آثار مهم فرهنگی و تاریخی
کلیسای اجمیادزین
(Ejmiadzin)
مقر رهبر ديني كليساي ارمني کاتوقیکوس
(Katoghikos)
يا جاثليق، در سال 303 ميلادي بنا شده و در شهری به همین نام در
غرب ایروان واقع شده است. مراسمی که در این کلیسا برگزار می شود و
وسایل قدیمی موجود در آن، از جمله دیدنی ترین مكانهاي ارمنستان
است.
دومین مکان بنای یادبود سارداراباد
(Sardarabad) است كه به یادبود جنگی که در سال 1918 بین ارمنيان و ترک ها در گرفت
و نهایتاً باعث تشكيل جمهوری اول ارمنستان 1918 گردید، بناشده است.
زيزرناكابرت
(Zizernakabert)
به معني قلعه پرستوها از جمله آثار دیدنی در
ايروان به یادبود یک و نیم میلیون ارمنی که در دوران جنگ جهانی اول
توسط حكومت عثماني کشته شدند، ساخته شده است. معبد گارنی
(Garni) از آثار پيش از دوران مسیحیت است و بسیار شبیه آثار معماری یونانی
است. كليساي خورویراپ
(Khorvirap)
در محل
سیاه چاله ای بنا شده که گریگور مقدس به مدت 13 سال در آن زندانی
بوده است.
منبع:
www.IRAS.ir |
